Sunday, February 7, 2010

De economische crisis “back to the future”

"De crisis in de jaren dertig van de vorige eeuw, zoals zo veel perioden met ernstige werkloosheid, was eerder het gevolg van wanbeleid door de overheid dan van een natuurlijke instabiliteit in de economie. ... De politiek van Roosevelt was zeer destructief. Het heeft de duur en de ernst van de crisis onnodig verernstigd."

-- Milton Friedman (1912-2006), winnaar Nobelprijs voor Economie, en economisch adviseur van President Ronald Reagan.
Deel I

In een recent artikel in Wall Street Journal, getiteld ”Atlas Shrugged: From Fiction to Fact in 52 Years”, vertelt senior economisch correspondent Stephen Moore, hoe in zijn tijd bij het Libertarische Cato Institute, een nieuwkomer die “Atlas Shrugged” niet had gelezen, als 'maagd' werd aangeduid. Doorwrochte kennis van Ayn Rands klassieke roman (Nederlandse titel “Atlas in Staking”) over de economische slachting veroorzaakt door een niets-ontzienende overheid, was zowat een harde eis om bij het instituut te mogen werken. “Als de tegenwoordige politici over de staking van “Atlas” zouden hebben gelezen”, verzucht Moore, “dan zouden de huidige problemen een stuk sneller worden opgelost”. Velen die Rands werk kennen hebben reeds opgemerkt, dat politici vandaag exact die acties ondernemen, die Rand in “Atlas” aan de kaak stelde.

- Illustratie: "Atlas Shrugged" boekomslag, ontwerp van Nick Gaetano -

Het duizend bladzijden tellende boek werd in 1957 uitgebracht en was meteen een bestseller. Ayn Rand ontvluchtte als jonge vrouw de Sovjet Unie. Ondanks haar jeugd verraadde ze een diep inzicht in totalitaire systemen en de destructie die socialisme teweegbrengt. In 1957 was Rand al een begrip in Amerika. In een onderzoek in 1991 wezen lezers de klassieker aan als het meest invloedrijke boek, na de Bijbel.

Rands roman is gebaseerd op een unieke filosofie die Rand zelf ontwikkelde en die zij Objectivisme heeft genoemd. Het zou haar theorie geen recht doen die in een paar zinnen te schetsen, maar de moraal van het verhaal is deze: politici reageren altijd op een crisis - die ze in de meeste gevallen zelf veroorzaakt hebben - met het creëren van regelgeving, wetten en reguleringen. Deze veroorzaken op hun beurt nog meer problemen, hetgeen politici aanzet tot nog meer regelgeving, wetten en reguleringen. Die neerwaartse spiraal herhaalt zich, tot de sectoren die de economie moeten dragen, uiteindelijk ineen zijgen onder de collectieve lastendruk.

De huidige crisis werd veroorzaakt doordat federale regeringen sinds President Carter een beleid voeren, dat private banken dwingt op te treden als uitvoerders van sociaal overheidsbeleid. Onder de "Community Reinvestment Act" worden banken onder het mom van sociale rechtvaardigheid verplicht positieve discriminatie toe te passen. De huidige president Obama heeft in 1995 eigenhandig Citibank aangeklaagd voor het weigeren van een hypotheek op grond van 'rassendiscriminatie'. Banken werden zo verplicht hypotheken te verstrekken aan mensen die zich deze eigenlijk niet konden veroorloven. De semi-overheidsbanken, Fannie Mae en Freddie Mac kochten al deze zogenaamde 'subprime' hypotheken op en verkochten die op de markt als normale effecten.

In “Atlas” worden de rondpompers van kapitaal beschreven als “de plunderaars en hun regelgeving”. Iedere wet heeft een goedaardig klinkende naam, zoals de Anti-graaiwet om inkomens te verdelen, en de Gelijkheids- en kansenwet, die regelt dat zakenmensen niet meer dan een onderneming mogen hebben, zodat “anderen ook een kans hebben”. De Anti-hond-eet-hond-wet heeft tot doel faillissementen tegen te gaan die het gevolg zijn van “moordende concurrentie”.

Die wetten en regels klinken absurd, maar ze zijn niet veel gekker dan de plannen die er momenteel in diverse regeringszetels gelanceerd worden. Washington heeft net de 700 miljard dollar kostende "Emergency Economic Stabilization Act" en "Auto Industry Financing and Restructuring Act" bedacht.

President Obama zat nog geen honderd dagen in het Witte Huis toen hij het "American Recovery and Reinvestment Plan" ondertekende. Die wet zal de federale begroting, onder President Bush in acht jaar tijd reeds uitgegroeid tot 1.5 biljoen dollar, verhogen met nog eens 1 biljoen.

Het huidige economische beleid komt rechtstreeks uit “Atlas Shrugged”. Hoe incompetenter de ondernemer, hoe meer subsidie er in de onderneming wordt gepompt. Er is reeds 2 biljoen dollar aan subsidies verstrekt aan omvallende verzekeringsmaatschappijen, banken, investeerders, en autofabrieken. De volgende die staan te trappelen zijn projectontwikkelaars, de staalindustrie, chemische fabrieken, luchtvaartmaatschappijen, etanolboeren, bouwers - ja, zelfs katviskwekers en pornofilmproducenten. Iedere 'bailout', bedoeld om de “markt te kalmeren”, betekent weer een biljoen dollar naar de knoppen.

Zoals Rand al had voorzien worden incompetente bestuurders die hun bedrijf op de klippen laten lopen behandeld als slachtoffer, terwijl slimme zakenmensen die toch nog winst weten te maken worden neergezet als misdadigers.

Deel II

In de jaren vijftig waren de spoorwegen een van de belangrijkste pijlers van de Amerikaanse economie. In “Atlas” heeft de energieke spoorwegonderneemster, Dagny Taggart, een geweldige toekomstvisie maar ze wordt zo tegengewerkt door overheidsingrijpen, dat een faillissement erop volgt. Overdreven? Een recente headline in the Wall Street Journal kopte, “Spoorwegverladers vragen het Congres tarieven te reguleren”.

Atlas” verhaalt ook over een ondernemer die een wondermetaal heeft uitgevonden. In naam van het publieke belang eisen politici dat de uitvinder naar Washington wordt geroepen om het patent op zijn uitvinding over te dragen aan de overheid.

- Illustratie: boekomslag van Ayn Rands "The Virtue of Selfishness", herdrukt in"Capitalism: the Unknown Ideal". Ontwerp van Nick Gaetano: "Man's Rights" -
De scene doet sterk denken aan een gebeurtenis vorig jaar, toen zes bankdirecteuren door de Minister van Financiën, Paulson naar Washington werden geroepen. Daar kregen ze te horen, dat ze een document moesten ondertekenen waarin stond, dat een percentage van de winst voortaan zou worden afgedragen aan de overheid. De ambtenaren van Financiën verzekerden hen dat deze afpersing een publiek belang diende.

Atlas in Staking” is een ode aan de ondernemer, de producent van welvaart door menselijk vernuft die voor eigen rekening risico's neemt. Er weerklinkt een constante waarschuwing door in het boek. In een cultuur waarin winst, welvaart en creativiteit niet worden gewaardeerd, is welvaart gedoemd te verdwijnen.

Atlas” eindigt met de economie in comateuze staat. Uiteindelijk komen politici radeloos aan bij zakenman John Galt, die zich in de chaos staande heeft weten te houden. Ze vragen hem hen te helpen de economie er weer bovenop te krijgen. De discussie zou vandaag gevoerd kunnen zijn:
Galt: "Jullie vragen me om Economisch Dictator te worden?"
Mr. Thompson: "Ja!"
"En jullie zullen iedere order opvolgen?"
"Ja, natuurlijk!"
"Begin dan maar met de afschaffing van de inkomstenbelasting."
"Oh, nee!" riep Mr. Thompson. "Dat kunnen we niet doen . . . Hoe zouden we de ambtenaren moeten betalen?"
"Ontsla ze maar."
"Oh, nee!"
De inkomstenbelasting afschaffen, dat zou werkelijk een injectie voor de economie zijn. Maar regeringen doen het tegenovergestelde. In naam van solidariteit worden de belastingen juist verhoogd.

David Kelley, voorzitter van de “Atlas Society”, conservator van Rands ideeën, zegt dat de boodschap na verloop van jaren steeds pregnanter is geworden. Er zijn plannen om “Atlas” te verfilmen, met Angelina Jolie in de rol van de spoorwegheldin. Kelley grapt dat het niet meer nodig is: we maken het nu in werkelijkheid mee!

Door de griezelige parallellen met de huidige crisis zijn de verkopen van “Atlas” de laatste zeven weken verdrievoudigd in vergelijking met dezelfde periode in 2008. Yaron Brook, directeur van het “Ayn Rand Center for Individual Rights” heeft recentelijk bekendgemaakt dat vorige jaar een record aantal van 200.000 exemplaren is verkocht.

Mensen zijn terecht bezorgd over de economische crisis, het stijgende overheidsingrijpen en pogingen van de overheid om de economie te reguleren. Ayn Rand begreep en benoemde de onderliggende oorzaken van economische crises. In haar boek bepleit ze een zowel praktische als principiële oplossing: scheiding van staat en economie.

Illustraties in dit artikel dank aan Quent Cordair Fine Art Gallery voor Romantisch Realisme


- Cartoon links: Day by Day, door Chris Muir (klik om te vergroten) -

Meer lectuur: "Meltdown: A Free-Market Look at Why the Stock Market Collapsed, the Economy Tanked, and Government Bailouts Will Make Things Worse" - Thomas E. Woods Jr., Ron Paul

Lees en blader in het boek in de Amazon Online Reader.

Yaron Brook, directeur van het Ayn Rand Instituut spreekt over de crisis op Glenn Beck:


Gerelateerd:

- BNet: "Why Do CEOs (Still) Love Ayn Rand" of "Wat Objectivisme Niet Is"

No comments: